Cấp cứu khẩn cấp

024 3834 3181

Virut Zika có ảnh hưởng như thế nào đối với phụ nữ mang thai?

Virut Zika có ảnh hưởng như thế nào đối với phụ nữ mang thai?

Ngày 20/5/2020 Bộ Y tế công bố ca bệnh Zica đầu tiên tại Việt Nam năm 2020 ở quận Liên Chiểu thành phố Đà Nẵng. Bệnh do vi rút Zika là bệnh có chung véc tơ truyền với sốt xuất huyết hiện vẫn ghi nhận rải rác tại một số tỉnh, thành phố phía Nam trong các năm gần đây, kể từ khi ghi nhận trường hợp bệnh do vi rút Zika đầu tiên vào tháng 3/2016 tại Khánh Hòa, đến nay cả nước đã ghi nhận 265 trường hợp mắc, số mắc tập trung chủ yếu khu vực phía Nam, một số tỉnh miền Trung, Tây Nguyên.

Tìm hiểu về vi rút Zika và những vấn đề liên quan đến phụ nữ mang thai, Ths.BS Nguyễn Hương Trà – Phó phòng kế hoạch tổng hợp Bệnh viện Phụ Sản Hà Nội cho biết:

Bệnh do vi rút Zika là bệnh lây truyền qua muỗi lần đầu được phát hiện ở Uganda năm 1947 ở Khỉ Rhesus thông qua mạng lưới giám sát bệnh sốt vàng Sylvatic. Sau đó bệnh được xác định trên người năm 1952 tại Uganda và nước Cộng Hòa Tanzania. Ổ dịch bệnh do vi rút Zika được ghi nhận ở Châu Phi, Châu Mỹ, Châu Á và Thái Bình Dương.

  • Họ vi rút: Flavivirus
  • Vector: Muỗi Aedes (Thường hay đốt vào buổi sáng và chiều muộn/tối) 
  • Ổ chứa (Reservoir): Không rõ

Thời gian ủ bệnh của bệnh do vi rút Zika không rõ ràng, nhưng có thể là một vài ngày. Triệu chứng tương tự như nhiễm trùng do các vi rút arbo khác như SXHD, bao gồm sốt, nổi ban trên da, viêm kết mạc, đau khớp và đau cơ, mệt mỏi và đau đầu. Các triệu chứng này thường nhẹ và kéo dài từ 2 - 7 ngày.

         

Trong vụ dịch lớn tại Polynesia thuộc Pháp năm 2013 và Brazil năm 2015, Cơ quan Y tế quốc gia báo cáo ghi nhận các biến chứng thần kinh và tự miễn của bệnh do vi rút Zika. Gần đây tại Brazil, cơ quan y tế địa phương thấy có sự gia tăng nhiễm virus Zika trong cộng đồng cũng như sự gia tăng trẻ bị tật đầu nhỏ ở phía Đông Bắc Brazil. Cơ quan điều tra các ổ dịch do Zika đã tìm thấy ngày càng nhiều các bằng chứng cho thấy có sự liện quan giữa bệnh do vi rút Zika và bệnh đầu nhỏ bẩm sinh. Tuy nhiên, cần có các điều tra thêm để có thể hiểu được mối liên quan giữa đầu bé ở trẻ nhỏ và bệnh do vi rút Zika. Các nguyên nhân tiềm tàng khác cũng đang được điều tra.

Phụ nữ có thai có thể mắc bệnh Zika khi bị đốt bởi muỗi Aedes mang mầm bệnh. Có 2 loại muỗi Aedes có khả năng gây lây truyền vi-rút Zika đó là Aedes aegypti và Aedes albopictus. Trong đó muỗi Aedes aegypti hay còn gọi là muỗi vằn (do muỗi có các vạch đen trắng trên thân) là tác nhân gây bệnh chủ yếu ở các nước nhiệt đới và cận nhiệt đới. Muỗi Aedes thường đốt người vào ban ngày, đặc biệt là vào sáng sớm hoặc khi trời gần tối, muỗi thường đậu ở rèm cửa, nơi treo quần áo. Ngoài lây truyền bệnh Zika, muỗi Aedes cũng là tác nhân gây các bệnh sốt xuất huyết, bệnh sốt vàng và bệnh chikungunya.

Vi-rút Zika còn có thể lây qua đường quan hệ tình dục. Theo một số nghiên cứu của Tổ chức Y tế thế giới WHO, vi-rút Zika có thể tồn tại tới 188 ngày trong tinh dịch nam giới mắc bệnh. Nếu quan hệ tình dục không có các biện pháp bảo vệ trong khoảng thời gian này, phụ nữ mang thai có thể bị lây bệnh Zika từ bạn đời. Ngoài ra, vi-rút Zika có thể lây truyền cho phụ nữ mang thai qua đường truyền máu hoặc ghép tạng.

Hầu hết các người bệnh nhiễm Zika không có triệu chứng hoặc chỉ có các triệu chứng nhẹ như sốt nhẹ từ 37.8- 38.5 độ C, đau đầu, phát ban, ngứa, mệt mỏi. Một số người có thể bị viêm kết mạc mắt và đau xương khớp (thường là khớp nhỏ ở tay chân). Các triệu chứng zika ở bà bầu không khác biệt so với các đối tượng khác. Bệnh không có thuốc điều trị đặc hiệu, người bệnh chỉ cần nghỉ ngơi, uống nhiều nước, uống thuốc hạ sốt, giảm đau Paracetamol nếu cần. Các triệu chứng thường hết trong khoảng 2-7 ngày.

Chẩn đoán vi rút Zika bằng phương pháp PCR và phân lập vi rút từ mẫu máu. Chẩn đoán bằng phương pháp huyết thanh học có thể khó khăn do vi rút có thể có phản ứng chéo với các vi rút khác thuộc họ flavivirut như vi rút Dengue, Sốt Tây sông Nile và sốt vàng.

Vi-rút Zika có thể lây từ mẹ sang thai nhi, khả năng lây cao nhất là trong ba tháng đầu thai kỳ. Tuy không ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe người mẹ, nhưng vi-rút Zika có thể gây các dị tật ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe thai nhi. Trong đó, tật đầu nhỏ ở trẻ sơ sinh là dị tật đáng lo ngại nhất. Tật đầu nhỏ ở trẻ sơ sinh xuất hiện 1-10% số trẻ được sinh ra bởi bà bầu bị zika ba tháng đầu thai kỳ. Đặc điểm của những trẻ này khi sinh ra là:

  • Một phần hộp sọ trẻ bị sụp, các đường khớp sọ chồng lên nhau, da đầu dư thừa, xương chẩm trẻ nhô cao.
  • Não bộ trẻ biến đổi bất thường: vôi hóa dưới vỏ não, lượng chất trắng giảm, giảm sản thùy nhộng tiểu não, những khoảng chứa dịch tăng, thể chai bất thường, vỏ não mỏng với những nếp nhăn bất thường.
  • Một hoặc cả hai chân trẻ bị vẹo, một hoặc nhiều khớp bị co cứng bẩm sinh.
  • Mắt trẻ có những bất thường như sẹo hoàng điểm, teo đám rối mạch mạc vòng mạc, thiểu hoặc bất sản thần kinh thị giác, có các đốm sắc tố võng mạc trung tâm, đục thủy tinh thể, khuyết mống mắt,...
  • Trẻ có các khiếm khuyết về chức năng thần kinh như mất khả năng vận động, giảm trương lực cơ, mất khả năng nhận thức, khóc quá nhiều, dễ kích thích, động kinh, giảm hoặc mất thị lực, thính lực.

Tật đầu nhỏ ở trẻ sơ sinh hiện chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu. Trẻ mắc bệnh cần được theo dõi chặt chẽ trong những năm đầu đời. Chụp ảnh sọ não sẽ được thực hiện thường xuyên để đánh giá sự phát triển của não bộ. Các phương pháp phẫu thuật có thể được thực hiện nếu não còn phát triển, ngoài ra trẻ cần được tập vật lý trị liệu phục hồi chức năng để cải thiện chất lượng cuộc sống.

bo y te nang muc canh bao lay nhiem vi rut zika

Các biện pháp phòng ngừa:

Phòng và kiểm soát dịch bệnh phụ thuộc vào việc giảm số lượng muỗi thông qua giảm nguồn (loại bỏ hoặc thay đổi điểm sinh sản) và giảm sự tiếp xúc giữa muỗi và người. Các hoạt động có thể thực hiện bằng sử dụng thuốc chống côn trùng (lưu ý lựa chọn sản phẩm phù hợp với phụ nữ có thai), mặc quần áo (tốt nhất là sáng màu) che các phần của cơ thể càng nhiều càng tốt. Sử dụng các biện pháp vật lý như đóng cửa sổ, ngủ màn chống muỗi… bằng các hoạt động làm sạch các vật dụng chứa nước như xô, chậu, lốp xe, bình hoa… do đó các điểm muỗi sinh sản có thể bị loại bỏ.

Vi-rút Zika có thể lây qua đường tình dục do đó phụ nữ có thai cần thận trọng khi quan hệ tình dục với bạn tình nhiễm hoặc phơi nhiễm vi-rút Zika (đang sống hoặc đã từng đến vùng lưu hành dịch Zika). Phải sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục hoặc không quan hệ tình dục ít nhất 6 tháng kể từ khi bạn tình có triệu chứng bệnh Zika hoặc từ lần cuối phơi nhiễm.

Phụ nữ mắc bệnh Zika hoặc phơi nhiễm với vi-rút Zika phải sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục hoặc không quan hệ tình dục trong ít nhất 8 tuần kể từ khi có triệu chứng bệnh hoặc từ lần cuối phơi nhiễm để hạn chế khả năng mang thai trong thời kỳ mắc Zika.

Thu Linh - Tổ Truyền thông